Mijn opa hield tot zijn dood vol dat de Engelsen de concentratiekampen hebben bedacht. Niet de Duitsers. Hoe zat dat?

Ik stuit op ‘The Boer War’, een gedegen stuk vakwerk van Denis Judd en Keith Surridge (Palgrave Macmillan, 2003). Hun beschrijving van de Tweede Boerenoorlog tussen 1899-1902 laat weinig te raden over. De Engelse aanpak was wreed om niet te zeggen ‘rücksichtslos’. De georganiseerde Engelse troepen slaagden er niet in de Boeren te verslaan, simpelweg omdat die hun toevlucht hadden genomen tot guerrilla-acties. Als reactie daarop ging Lord Kitchener over op een tactiek van verschroeide aarde. Weinig verfijnd. Hij gaf zijn soldaten opdracht alle Boerenlanderijen tot de grond toe af te branden, alle vee te vermoorden, oogsten te vernietigen, waterbronnen te vergiftigen en akkers met tonnen zout voor jaren onbruikbaar te maken. Het internationale Rode Kruis keek vanaf de zijkant mee en om te voorkomen dat de Boerenvrouwen en hun kinderen direct omkwamen, werden in totaal 45 vluchtelingenkampen geopend. Mannen trof je in die kampen amper aan. De Engelsen transporteerden gevangen genomen Boerenstrijders massaal naar overzeese kampen. Naar Amerika of zelfs Australië. In de meeste gevallen voorgoed weggerukt uit het gezin. Van vluchtelingenkampen was feitelijk geen sprake. De rantsoenen waren nauwelijks voldoende om te overleven. Pikant detail: vrouwen en kinderen van nog niet gevangen genomen of gedode Boeren kregen als straf minder eten. Naar schatting stierven binnen enkele jaren zo’n 26.000 vrouwen en kinderen aan ondervoeding, verdroging, dysenterie, slechte hygiëne, verwaarlozing, tyfus en andere epidemieën. Meegezogen in de Boerenvrijheidsstrijd leden de zwarte Afrikanen nog erger. Ook zij konden slechts “kiezen” voor internering. De Engelsen beschouwden deze groep als neutrale vluchtelingen en ze creëerden voor hen aparte kampen. De omstandigheden in die kampementen waren eveneens slecht. Ook hier stierven vele tienduizenden vrouwen en kinderen.

Ruim honderd jaar na dato zijn historiografen het er wel over eens: dit waren concentratiekampen. Bekeken door een eenentwintigste eeuwse bril zou het Internationaal Gerechtshof geen spaan heel laten van de Engelse aanpak en de daders beslist en stevig berechten. Geen Neurenbergse Trials maar The Trials of The Hague.